10 juni 2024 •Sanne Op de Laak

Rhesusfactor en zwangerschap: wat betekent je uitslag?

Rhesus negatief zwangerschap: bij het eerste bloedonderzoek in de zwangerschap wordt onder andere gekeken naar je bloedgroep, je rhesusfactor en antistoffen in je bloed. Veel zwangeren zien daarna termen als Rhesus D-negatief, Rhesus c-negatief of anti-D en vragen zich af wat dat betekent.

Meestal is een rhesusuitslag vooral iets om goed te registreren en op het juiste moment opnieuw te controleren. Het betekent niet automatisch dat er iets mis is met jou of je baby. Wel helpt de uitslag om te bepalen of er extra bloedonderzoek, een anti-D prik of extra controle nodig is.

Wat is de rhesusfactor?

Je bloedgroep zegt iets over kenmerken op je rode bloedcellen. De bekendste bloedgroepen zijn A, B, AB en O. Daarnaast bestaan er rhesusfactoren. De bekendste is Rhesus D. Je kunt Rhesus D-positief of Rhesus D-negatief zijn. Ook Rhesus c speelt in de zwangerschap soms een rol.

Als je rhesus positief bent, heb je die specifieke factor op je rode bloedcellen. Als je rhesus negatief bent, ontbreekt die factor. Dat is op zichzelf geen ziekte en je merkt daar normaal niets van.

Waarom wordt dit tijdens de zwangerschap getest?

Tijdens de zwangerschap kunnen er soms kleine hoeveelheden bloed van de baby in jouw bloedbaan komen. Dat gebeurt vooral rond de bevalling, maar het kan ook eerder gebeuren, bijvoorbeeld bij bloedverlies, een val op je buik of sommige medische handelingen.

Als je baby een bloedgroepkenmerk heeft dat jij niet hebt, kan je lichaam daar in sommige situaties antistoffen tegen maken. Die antistoffen kunnen bij een volgende zwangerschap opnieuw een rol spelen. Daarom wordt aan het begin van de zwangerschap gekeken naar je bloedgroep, rhesusfactor en bloedgroepantistoffen.

Wat zijn bloedgroepantistoffen?

Antistoffen zijn eiwitten van je afweer. Ze helpen je lichaam normaal om indringers te herkennen. Soms kunnen er ook antistoffen ontstaan tegen bloedgroepkenmerken die je zelf niet hebt. Dat kan bijvoorbeeld na een bloedtransfusie of doordat bloed van de baby in jouw bloedbaan is gekomen.

Niet alle bloedgroepantistoffen zijn gevaarlijk. Als er antistoffen worden gevonden, wordt bekeken welke antistof het is, hoeveel ervan aanwezig is en of de baby daardoor risico kan lopen op bloedarmoede of geelzucht na de geboorte.

Rhesus D-negatief: wat gebeurt er dan?

Ben je Rhesus D-negatief? Dan wordt later in de zwangerschap opnieuw bloedonderzoek gedaan. Daarbij kan worden gekeken of je baby waarschijnlijk Rhesus D-positief is. Als dat zo is, krijg je meestal rond 30 weken een anti-D prik.

De anti-D prik verkleint de kans dat je lichaam zelf antistoffen tegen Rhesus D gaat maken. Na de geboorte wordt opnieuw beoordeeld of nog een anti-D prik nodig is. Dat hangt af van de bloedgroep van je baby en jouw situatie.

Wat doet de anti-D prik?

De anti-D prik bevat kant-en-klare antistoffen tegen Rhesus D. Die helpen om eventuele Rhesus D-positieve bloedcellen van de baby in jouw bloed op te ruimen voordat je eigen afweer daar blijvend op reageert. Het doel is vooral bescherming voor een volgende zwangerschap.

De prik is dus preventief. Hij behandelt geen ziekte bij de baby en is niet nodig voor iedereen. Of de prik voor jou wordt geadviseerd, hangt af van je rhesusuitslag, de verwachte rhesusfactor van je baby en eventuele gebeurtenissen tijdens de zwangerschap.

Rhesus c-negatief: waarom is dat anders?

Rhesus c-negatief is iets anders dan Rhesus D-negatief. Ook hierbij kan soms worden gekeken of je antistoffen maakt, maar er bestaat geen vergelijkbare anti-D prik tegen Rhesus c-antistoffen.

Als er antistoffen tegen Rhesus c of andere bloedgroepkenmerken worden gevonden, hangt het vervolg af van het type antistof en de hoeveelheid. Soms blijft de controle gewoon bij je eigen zorgverlener. Soms is overleg met of verwijzing naar de gynaecoloog nodig om de baby extra in de gaten te houden.

Kan rhesusziekte ontstaan?

Rhesusziekte betekent dat antistoffen van de moeder rode bloedcellen van de baby afbreken. Daardoor kan de baby bloedarmoede krijgen. Na de geboorte kan de baby ook sneller geel zien. Dit komt tegenwoordig veel minder vaak voor doordat bloedonderzoek en preventie goed zijn geregeld.

Als er toch een verhoogd risico is, wordt de zwangerschap zorgvuldig gevolgd. Soms gebeurt dat met extra echo-onderzoek of controles in het ziekenhuis. Het beleid is altijd afhankelijk van de uitslag en van hoe het met jou en je baby gaat.

Wanneer moet je direct bellen?

Bel je verloskundige als je Rhesus D-negatief bent en je hebt bloedverlies, een val op je buik, een ongeluk, buiktrauma of een medische ingreep waarbij bloed van de baby in jouw bloed kan komen. Wacht dan niet tot de volgende gewone controle.

Bel ook bij hevig bloedverlies, aanhoudende buikpijn, minder kindsbewegingen later in de zwangerschap, koorts waarbij je je erg ziek voelt of als je ongerust bent over je baby. Bij acuut ernstig bloedverlies, flauwvallen, ernstige benauwdheid of een levensbedreigende situatie bel je 112.

Praktisch overzicht

Uitslag of situatie	Wat betekent dit meestal?
Rhesus D-positief	Meestal geen extra anti-D beleid nodig.
Rhesus D-negatief	Later in de zwangerschap volgt meestal extra bloedonderzoek; anti-D kan nodig zijn.
Rhesus c-negatief	Er kan controle op antistoffen nodig zijn; er bestaat geen anti-D prik voor Rhesus c.
Bloedgroepantistoffen gevonden	Er wordt bekeken welke antistof het is en of extra controle nodig is.
Val, buiktrauma of bloedverlies	Bel je verloskundige dezelfde dag voor overleg.

Wat kun je zelf doen?

Je hoeft je bloedgroep niet zelf te onthouden, maar het is wel handig om te weten of je Rhesus D-negatief bent. Geef het door als je ergens anders zorg krijgt, bijvoorbeeld op de huisartsenpost of in het ziekenhuis.

Vertel het ook altijd als je bloedverlies hebt gehad, bent gevallen of een ongeluk hebt gehad. Dan kan je zorgverlener beoordelen of extra onderzoek of anti-D nodig is. Bij Verloskundigen Lelystad bespreken we je bloeduitslagen tijdens je Afspraken en controles, zodat je weet wat de uitslag praktisch betekent.

Veelgestelde vragen over rhesus en zwangerschap

Ben ik ziek als ik rhesus negatief ben?
Nee. Rhesus negatief is geen ziekte. Het is een bloedgroepkenmerk. Het wordt belangrijk als je baby een rhesusfactor heeft die jij niet hebt en er bloedcontact ontstaat.

Is de anti-D prik altijd nodig?
Nee. De prik is alleen bedoeld voor specifieke situaties bij Rhesus D-negatieve zwangeren. Je verloskundige of gynaecoloog bespreekt of dit voor jou geldt.

Kan mijn eerste baby hier last van krijgen?
Meestal niet. Antistoffen ontstaan vaak pas na contact met bloed van de baby. Als er al antistoffen aanwezig zijn, wordt er wel zorgvuldig gekeken of extra controle nodig is.

Wat als ik al bloedgroepantistoffen heb?
Dan hangt het vervolg af van het type antistof en de hoeveelheid. Soms is alleen controle nodig, soms extra onderzoek of begeleiding via de gynaecoloog.

Conclusie: rhesus is vooral belangrijk om goed te volgen

Een rhesusuitslag zegt iets over je bloedgroep, niet over hoe gezond je bent. Tijdens de zwangerschap is de uitslag belangrijk omdat bloedgroepantistoffen in sommige situaties gevolgen kunnen hebben voor de baby. Met tijdig bloedonderzoek, duidelijke afspraken en zo nodig anti-D kan veel worden voorkomen.

Heb je vragen over je uitslag, bloedgroepantistoffen of een anti-D prik? Neem gerust Contact op met Verloskundigen Lelystad. Lees ook meer over Zwanger en de controles tijdens je zwangerschap. Deze blog is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen persoonlijk medisch advies.