PFAS in moedermelk: wat betekent dit voor borstvoeding?

PFAS in moedermelk klinkt verontrustend. Misschien geef je borstvoeding, wil je dat gaan doen of vraag je je af of je baby hierdoor risico loopt. Het belangrijkste antwoord voorop: het nieuwe Nederlandse onderzoek is geen reden om korter borstvoeding te geven of ermee te stoppen. Het RIVM en het Voedingscentrum blijven adviseren om borstvoeding te geven als dat mogelijk is en bij jou past.

Dat advies neemt de zorgen over PFAS in borstvoeding niet weg. In alle 1.629 onderzochte moedermelkmonsters werden PFAS gevonden. Tegelijk zegt een meetbare hoeveelheid of een overschrijding van een beschermende risicogrens niet dat een baby ziek is of ziek zal worden. Bij Verloskundigen Lelystad vinden we het belangrijk om beide kanten rustig uit te leggen: blootstelling aan PFAS moet omlaag, maar ouders hoeven zichzelf geen schuld te geven en hoeven op basis van dit onderzoek hun voedingskeuze niet plotseling te veranderen.

Wat zijn PFAS?

PFAS is de verzamelnaam voor een grote groep door mensen gemaakte chemische stoffen. Bekende voorbeelden zijn PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS. De stoffen zijn water-, vet- en vuilafstotend. Daarom zijn ze in de afgelopen tientallen jaren gebruikt in uiteenlopende producten en productieprocessen, bijvoorbeeld in blusschuim, impregneermiddelen, regenkleding en sommige antiaanbaklagen.

PFAS breken in het milieu niet of nauwelijks af. Ze kunnen zich verspreiden via water, bodem, lucht, voedsel en producten. Daardoor krijgt vrijwel iedereen kleine hoeveelheden binnen. Voedsel en drinkwater leveren samen een belangrijke bijdrage aan de blootstelling. PFAS kunnen zich in het lichaam ophopen en verdwijnen meestal maar langzaam.

Als PFAS in het bloed van een moeder aanwezig zijn, kunnen sommige soorten ook in haar moedermelk terechtkomen. Dat betekent niet dat er iets mis is gegaan tijdens de zwangerschap of kraamperiode. Het is vooral een gevolg van de brede aanwezigheid van PFAS in onze leefomgeving. Het terugdringen van deze blootstelling is daarom in de eerste plaats een taak voor bedrijven en overheden.

Wat onderzocht het RIVM in Nederlandse moedermelk?

Het RIVM onderzocht moedermelk van 1.629 vrouwen uit heel Nederland. De monsters waren in 2020 en 2021 verzameld binnen een bestaand landelijk onderzoek. De onderzoekers bepaalden de hoeveelheid van 29 verschillende PFAS en vergeleken de gecombineerde hoeveelheid met een risicogrens voor moedermelk.

In alle onderzochte monsters werden PFAS gevonden. PFOS en PFOA kwamen in bijna alle monsters voor. Vier stoffen, PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS, werden in 93 procent van de monsters aangetroffen. PFOS kwam het vaakst en in de hoogste hoeveelheid voor. Van de 29 onderzochte PFAS werden er 21 niet of bijna niet gevonden.

Bij de uitgebreidste berekening bleef 82 procent van de monsters onder de risicogrens en lag 18 procent erboven. De gemeten hoeveelheden waren lager dan in Nederlands onderzoek uit 2014. Dat is voorzichtig gunstig nieuws, maar het betekent niet dat het probleem is opgelost. De uitkomsten ondersteunen juist het belang van maatregelen die de totale blootstelling aan PFAS in Nederland verder verlagen.

Waarom lees je soms 3 procent en soms 18 procent?

In het volledige rapport gebruikt het RIVM twee manieren om de verschillende PFAS bij elkaar op te tellen. De eerste manier kijkt naar vier veel onderzochte PFAS die ook centraal staan in de Europese gezondheidskundige grenswaarde. Met die methode lag 3 procent van de monsters boven de risicogrens.

De tweede methode kijkt naar zestien PFAS en houdt rekening met verschillen in schadelijke werking. Met deze bredere berekening lag 18 procent boven de risicogrens. Het RIVM gebruikt dat percentage in de publiekscommunicatie, omdat deze aanpak meer gemeten PFAS meeneemt.

De percentages spreken elkaar dus niet tegen. Ze komen voort uit verschillende rekenmethoden. Beide berekeningen bevatten aannames en onzekerheden. Het onderzoek geeft een waardevol beeld op groepsniveau, maar kan niet voorspellen wat een uitslag voor één moeder of één baby betekent.

Wat betekent de risicogrens?

Een risicogrens is een beschermende grens die onderzoekers gebruiken om te beoordelen of gezondheidseffecten bij langdurige blootstelling kunnen worden uitgesloten. Onder de grens worden door PFAS in moedermelk geen schadelijke effecten verwacht. Boven de grens kunnen effecten niet volledig worden uitgesloten.

Dat is iets anders dan een grens tussen gezond en ziek. Een monster boven de risicogrens betekent niet dat een baby klachten heeft, onvoldoende afweer heeft of later zeker ziek wordt. De grens is bewust voorzichtig afgeleid. In de onderliggende berekening staat het effect op het afweersysteem centraal, met name de hoeveelheid antistoffen na bepaalde vaccinaties. De gegevens laten geen eenvoudige één-op-éénrelatie zien tussen een meetwaarde in moedermelk en ziekte bij een individueel kind.

Het risico hangt bovendien af van de totale blootstelling over langere tijd, de soorten PFAS, de hoeveelheid die werkelijk wordt gedronken en persoonlijke omstandigheden. Het RIVM benadrukt daarom dat een overschrijding ongewenst is op bevolkingsniveau, maar niet gebruikt kan worden om bij één baby een diagnose of gezondheidsvoorspelling te doen.

Moet je stoppen met borstvoeding vanwege PFAS?

Nee, de uitkomsten geven geen aanleiding om het borstvoedingsadvies te veranderen. Als je borstvoeding wilt geven of dat al doet, kun je daarmee doorgaan. Moedermelk bevat voedingsstoffen, antistoffen, immuuncellen en andere beschermende bestanddelen die belangrijk zijn voor groei en afweer. Het RIVM, het Voedingscentrum en de GGD wegen deze bekende voordelen mee in hun advies.

Dat betekent niet dat PFAS onbelangrijk zijn. Langdurige blootstelling moet juist zoveel mogelijk worden teruggedrongen. Alleen is stoppen met borstvoeding volgens de huidige kennis niet de aangewezen oplossing. De grootste en eerlijkste winst ligt in minder uitstoot en minder PFAS in voedsel, water, producten en het milieu.

De keuze tussen borst- en flesvoeding blijft persoonlijk. Voeding kan afhangen van je gezondheid, de gezondheid van je baby, melkproductie, medicatie, werk, draagkracht en wat voor jouw gezin haalbaar is. Deze onderzoeksuitkomst hoeft geen extra druk te leggen op welke keuze je ook maakt.

Kan je baby ziek worden van PFAS in moedermelk?

Volgens de GGD is dat niet waarschijnlijk, ook niet wanneer de hoeveelheid boven de risicogrens ligt. Een hogere waarde betekent dat nadelige effecten niet met zekerheid kunnen worden uitgesloten. Het betekent niet dat een kind daar iets van merkt of ziek wordt.

Bij langdurige en hogere blootstelling is het afweersysteem het gevoeligste bekende aandachtspunt. Onderzoeken bij groepen kinderen laten verbanden zien tussen hogere PFAS-blootstelling en gemiddeld lagere hoeveelheden antistoffen na sommige vaccinaties. Zulke onderzoeken bewijzen niet dat een individuele baby door moedermelk ziek wordt. Ook verschillen onderzoeken in opzet, land, meetmoment en manier waarop blootstelling is berekend.

Heeft je baby koorts, drinkt je baby slecht, is je baby suf of maak je je om een andere reden zorgen, laat je baby dan beoordelen volgens de gewone adviezen voor zieke pasgeborenen. Deze klachten kun je niet zelf aan PFAS koppelen. Een PFAS-meting vervangt geen medische beoordeling.

Wat kun je zelf doen om blootstelling te beperken?

PFAS zijn zo wijdverspreid dat je blootstelling niet volledig kunt voorkomen. Je hoeft dus niet op zoek naar een perfect PFAS-vrij dieet. Er bestaat ook geen bewezen detox, supplement of behandeling waarmee je PFAS snel uit je lichaam of moedermelk verwijdert.

De praktische adviezen van het Voedingscentrum en de GGD zijn:

• Eet gevarieerd. Door verschillende voedingsmiddelen af te wisselen, verklein je de kans dat één product met een hogere hoeveelheid ongewenste stoffen vaak terugkomt.
• Blijf voldoende kraanwater drinken. Nederlands kraanwater blijft veilig om te drinken. Overstappen op flessenwater is vanwege PFAS niet nodig.
• Eet geen eieren van hobbykippen. Het landelijke advies is om eieren uit de winkel te kiezen, omdat hobby-eieren veel meer PFAS kunnen bevatten.
• Wees terughoudend met zelfgevangen vis uit Nederlandse binnenwateren. Volg het landelijke voedingsadvies en eventuele lokale waarschuwingen.
• Volg lokale adviezen. In sommige gebieden met extra vervuiling gelden aanvullende adviezen voor bijvoorbeeld moestuingroente, eieren, vis of zwemwater.
• Kies waar praktisch voor PFAS-vrije producten. Dat helpt vooral om verdere vervuiling van het milieu te beperken. Je hoeft niet in één keer al je spullen weg te doen.

Deze stappen kunnen de totale blootstelling helpen beperken, maar geven geen garantie over de hoeveelheid in moedermelk. Voel je daarom niet verantwoordelijk voor een probleem dat grotendeels buiten de invloed van individuele ouders ligt.

Heeft moedermelk laten testen op PFAS zin?

Er zijn commerciële bedrijven die moedermelk op PFAS testen. De GGD doet hiervoor geen aanbevelingen en ziet weinig meerwaarde in een individuele test. Een meting is een momentopname. De uitslag laat niet zien hoeveel PFAS je baby over de hele voedingsperiode binnenkrijgt en voorspelt niet of je baby klachten zal krijgen.

Ook verandert een uitslag het algemene advies over borstvoeding niet. Een getal zonder duidelijke persoonlijke behandel- of beslisgrens kan juist extra onrust geven. Woon je in een gebied met bekende vervuiling of heb je een bijzondere beroepsmatige blootstelling, bespreek je situatie dan liever met het team Milieu en Gezondheid van je lokale GGD. Zij kunnen aangeven welke lokale adviezen gelden.

Is overstappen op flesvoeding veiliger?

Het Nederlandse onderzoek is geen reden om over te stappen van borstvoeding op flesvoeding. Onderzoek van de NVWA laat zien dat in de meeste onderzochte melkpoeders geen of maar heel weinig van vier gereguleerde PFAS werd gevonden. Voor de bereiding wordt echter water gebruikt, waarin ook zeer kleine hoeveelheden PFAS kunnen zitten. Geen enkele voedingskeuze kan alle blootstelling uit de leefomgeving wegnemen.

Flesvoeding moet aan strenge regels voldoen en is een volwaardige keuze wanneer borstvoeding niet mogelijk, niet gewenst of niet passend is. Borstvoeding heeft tegelijk bekende gezondheidsvoordelen. Daarom adviseren RIVM, Voedingscentrum en GGD niet om vanwege dit onderzoek te wisselen. Beslis op basis van het geheel van jouw situatie en vraag ondersteuning als voeden zorgen of spanning geeft.

Wat weten onderzoekers nog niet?

Het RIVM-onderzoek is groot en geeft voor het eerst een breed landelijk beeld, maar er zijn beperkingen. De monsters zijn verzameld in 2020 en 2021 en niet op exact hetzelfde moment na de bevalling. De hoeveelheid PFAS in moedermelk kan tijdens de borstvoedingsperiode veranderen. Ook verschillen ouders in hoe lang en hoe vaak zij borstvoeding geven.

De berekening van de gecombineerde hoeveelheid PFAS bevat aannames over de onderlinge schadelijkheid van stoffen. Voor sommige PFAS is veel minder bekend dan voor PFOS en PFOA. De onderzoekers geven aan dat onzekerheden zowel tot een te hoge als een te lage schatting van het percentage boven de risicogrens kunnen leiden.

Daarnaast onderzocht deze studie hoeveel PFAS in moedermelk zat. De studie volgde niet bij iedere baby of later gezondheidsklachten ontstonden. Daarvoor is ander, langdurig onderzoek nodig. Internationale studies geven aanwijzingen over mogelijke effecten op het afweersysteem, maar de resultaten zijn niet voor ieder type PFAS of iedere uitkomst hetzelfde.

Wel is duidelijk dat de gemeten hoeveelheden lager waren dan in Nederlands onderzoek uit 2014. Door metingen in de toekomst te herhalen, kan worden gevolgd of verboden en andere maatregelen de blootstelling verder laten dalen.

Waar kun je terecht met vragen?

Voor inhoudelijke vragen over PFAS, lokale vervuiling of mogelijke blootstelling is de GGD de aangewezen plek. Voor vragen over aanleggen, melkproductie, pijn bij voeden of de groei van je baby kun je terecht bij je verloskundige, kraamzorg, lactatiekundige, jeugdarts of huisarts. Lees ook onze praktische informatie over borstvoeding.

Voor verloskundige zorg in Lelystad kun je tijdens de kraamperiode ook zorgen over voeding en herstel bespreken. Bij Verloskundigen Lelystad kijken we naar jouw hele situatie en helpen we je zo nodig bij de juiste zorgverlener terecht te komen. Gebruik bij een niet-dringende vraag onze pagina Contact. Is je pasgeboren baby ziek of voelt de situatie niet veilig, volg dan de belinstructies die je van je verloskundige, kraamzorg of kinderarts hebt gekregen en wacht niet op een online antwoord.

Veelgestelde vragen over PFAS en borstvoeding

Zit er in alle moedermelk PFAS?

In alle 1.629 monsters uit het Nederlandse RIVM-onderzoek werden één of meer PFAS gevonden. Dat is een uitkomst op groepsniveau. Het onderzoek geeft geen persoonlijke uitslag voor iedere moeder in Nederland.

Is 18 procent van de moedermelk onveilig?

Nee, zo kun je het percentage niet uitleggen. Bij 18 procent lag de berekende hoeveelheid boven een beschermende risicogrens. Dan kunnen effecten niet volledig worden uitgesloten, maar dit betekent niet dat de melk “giftig” is of dat een baby ziek wordt.

Moet ik korter borstvoeding geven?

Nee. Het RIVM ziet op basis van de huidige resultaten geen aanleiding om korter borstvoeding te geven of ermee te stoppen. Het advies blijft om borstvoeding te geven als dat mogelijk is en bij jou past.

Kan ik PFAS uit mijn moedermelk verwijderen?

Er is geen bewezen behandeling, dieet of detox waarmee je PFAS snel uit moedermelk verwijdert. Gevarieerd eten, voldoende kraanwater drinken en landelijke en lokale voedingsadviezen volgen zijn de belangrijkste praktische stappen.

Heeft een commerciële moedermelktest nut?

De GGD ziet weinig meerwaarde in een individuele test. Het is een momentopname, de uitslag voorspelt geen ziekte en verandert het algemene borstvoedingsadvies niet. Bespreek bijzondere lokale of beroepsmatige blootstelling liever met de GGD.

Wanneer is deze informatie voor het laatst gecontroleerd?

Deze blog is inhoudelijk gecontroleerd op 18 juli 2026. Daarbij zijn onder andere het RIVM-rapport uit 2026, de actuele uitleg van het Voedingscentrum en de GGD, de Europese risicobeoordeling en wetenschappelijke onderzoeken gebruikt.

Hoe actueel is deze informatie?

Deze uitleg is gebaseerd op het landelijke RIVM-onderzoek naar PFAS in moedermelk, het volledige RIVM-rapport 2026-0028 en de actuele adviezen van het Voedingscentrum en GGD Leefomgeving. Ook zijn de Europese risicobeoordeling en recente wetenschappelijke reviews over PFAS-overdracht via borstvoeding meegewogen. Nieuwe meetgegevens kunnen de percentages of uitleg in de toekomst veranderen.

Conclusie: PFAS vraagt om actie, niet om schuldgevoel

PFAS zijn aangetroffen in alle onderzochte Nederlandse moedermelk. Bij de breedste berekening bleef 82 procent onder de risicogrens en lag 18 procent erboven. Een overschrijding betekent dat effecten niet volledig zijn uit te sluiten, maar niet dat een baby ziek is of ziek zal worden. De uitkomsten geven geen reden om korter borstvoeding te geven of ermee te stoppen.

Blijf gevarieerd eten, drink voldoende kraanwater, kies eieren uit de winkel, wees terughoudend met zelfgevangen vis en volg lokale adviezen. De structurele oplossing ligt vooral bij minder productie en uitstoot van PFAS. Deze blog is informatief en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Bespreek bijzondere blootstelling met je GGD en vragen over de voeding of gezondheid van je baby met je eigen zorgverlener.

Blijf op de hoogte!

Wil je meer praktische informatie over zwangerschap, de kraamperiode en de gezondheid van je baby? Volg Verloskundigen Lelystad via Facebook voor updates en nieuwe blogs.

Met lieve groeten,
Verloskundigen Lelystad